Örneklem Analizi & Power (Güç) Nedir? Aralarındaki Fark

10May, 2019

Eskiden çalışmalarımızın yayına dönüştürülmesi aşamasında günümüzde olduğu kadar detaylı metodolojik inceliklere dikkat edilmemekteydi. Impact faktörü yüksek dergilerde aranan ve yayın kalitesini gösteren çalışma metodolojisi detayları günümüzde artık hemen hemen tüm dergilerde, etik kurul başvurularında öne çıkmaktadır.

Örneklem analizi, çalışmaya başlamadan önce çalışmanın planlamasının yapılması çalışma kalitesi ve sonuçların geçerliliği açısından oldukça önem arz etmektedir.

Sağlık alanındaki çalışmalara özgü konuşmak gerekirse hasta/veri toplama işlemi öncesi gerekli araştırma ve planlamalar yapılmaz, veri toplanırsa çalışma metodunda yapılan hatalar harcanan emeklerin değersizleşmesine neden olabilir.
Çalışmamı kaç hasta/kontrol ile ya da örnek ile yapmam gerekir sorusu da bahsetmiş olduğumuz önemli metodolojik argümanlardan biridir.

Yakın geçmişe dek çalışmada kaç örnek (hasta/kontrol/denek) olması gerektiğine dair sorgulamalar yalnızca büyük impact faktörlü dergiler tarafından dikkate alınırken zamanla eleştirmenlerin öncelikli sorularından biri haline gelmiştir.

Örneklem hesabı ve Power analizi birbiri ile sık sık karıştırılan iki kavram olmakla birlikte kullanılma zamanları itibari ile farklı iki istatistiksel hesaplamadır. Örneklem hesabı çalışmaya henüz başlanmadan evvel kaç hasta ile çalışılması gerekir sorusuna cevap verirken, Power yani güç analizi çalışma tamamlandıktan sonra çalışma sonuçlarından yola çıkılarak benim aldığım hasta sayısı çalışmam için yeterli miydi sorusuna cevap vermektedir.

Yani biri çalışmaya başlamadan, diğeri ise çalışma tamamlandığında yapılan hesaplamalardır. Bu iki istatistiksel analiz yöntemini ayrı ayrı incelememiz gerekir.
Örneklem hesabında çalışma için kaç hasta gerekir sorusunu araştırdığımızı belirtmiştik. Peki bu hesaplama nasıl yapılır, nelere dikkat etmek gerekir? Öncelikle hesaplama çalışma hipotezimizin incelenmesi ile başlar. (Nasıl hipotez kurulduğu için bu linkteki yazımızı okuyabilirsiniz). Çalışmalarda birden fazla konu tek seferde araştırılabilmektedir. Bu nedenle her bir konu başlığı için ayrı ayrı hesaplama yapılabilecektir. Fakat çalışmalarda birden çok örneklem belirlenmesi gibi bir durum söz konusu değildir. Bu nedenle çalışmanın asıl hipotezi olan konu belirlenmelidir. Hipotezimiz belirlendikten sonra ile hesaplamaya dayanak olabilecek benzer bir yayın bulunması gerekir. Çünkü örneklem hesabı çalışmak istediğimiz konudaki daha önceden bilenen, belirlenen çalışmaların verileri üzerinden yapılmaktadır. Hesaplama türüne göre ek olarak araştırmacının belirlediği güç (1-β hata), ve tip 1 hata (α hata) düzeyi, güven aralığı gibi parametreler kullanılabilmektedir. Kullanılan parametreler ve hesaplama yönteminin detayları için klinik bilgiye sahip biyoistatistik uzmanlarından destek alınması hatalı hesaplama yapılma ihtimalini azaltacaktır.

Örneklem hesabında hipotezimize uygun olarak daha önceden yapılmış çalışmaların kullanıldığını belirtmiştik.

Peki birden çok yayın varsa ya da benzer hiçbir yayın bulunmuyorsa ne yapmak gerekir?
Birden çok yayın bulunması halinde genellikle araştırmacıların tercih ettikleri fakat doğru olmayan yöntem her çalışma için hesaplama yapılıp kendisinin erişebileceği sayıya ulaşan yayını baz alma durumudur. Araştırmacılar tarafından fonlama ya da zamansal imkansızlıklar nedeniyle mümkün olduğunca düşük çıkan sayıyı baz alma eğilimi mevcuttur. Bununla birlikte birden çok yayının mevcut olduğu durumlarda bu yayınlar içerisinden metodolojisi en güçlü olan çalışmanın baz alınması sağlıklı sonuç elde emek adına en doğru yöntemdir.
Benzer hiç yayının olmadığı, alanında ilk çalışma denilebilecek durumlarda ise sonucun nasıl çıkabileceğine yönelik bilimsel bir altyapısı olan öngörüler baz alınarak gerekli hesaplamalar yapılır.

Örnek vermek gerekirse bir grup ile diğer grup arasında %10’luk bir fark oluşmasının beklenmesi, ya da bir müdahale sonrası bir skorda x puanlık artış olması şeklinde bir makul öngörü baz alınarak hesaplama yapılır. Bu yöntem de mevcut literatür verilerinden yola çıkılarak yapılan hesaplamaya göre daha zayıf bir teknik olmasına karşın elde konuyla ilgili mevcut literatür bulunmaması durumunda tercih edilmelidir.

Örneklem hesabı yukarıda da belirttiğimiz üzere çalışmaya başlamadan yapılması gereken bir hesaplama tekniğidir. Yine de zamanında bu hesaplamanın yapılamadığı, çalışmanın tamamlanıp yayın haline getirilmesi durumunda kullanılabilecek bir yöntem olarak Power analizi (güç analizi) karşımıza çıkmaktadır. Güç analizlerinin bir diğer kullanım alanı ise örneklem hesabının yapıldığı değişkenler dışında araştırılan parametreler için mevcut sayının yeterli olup olmadığı bilgisidir. Örneklem bölümünde da belirttiğimiz üzere örneklem hesabı çalışmanın ana hipotezine yönelik yapılmaktadır. Bununla birlikte çalışmada araştırılan diğer parametreler için de sayının yeterli olup olmadığı özellikle incelenmek isteniyorsa power analizine başvurulabilir.
Power analizinde örneklemin aksine benzer bir yayın arayış yoktur. Çalışma halihazırda tamamlandığından sadece mevcut sayının yeterli olup olmadığı geriye yönelik olarak incelenir. Bu istatistiksel yöntem çalışmada ortaya çıkan verilerden yola çıkılarak yapılan bir hesaplamadır. Power analizi literatür araştırması gerektirmemesi açısından avantajlı bir teknikmiş gibi görünse de örneklem hesabına göre dezavantaj taşımaktadır. Ana hipotez için örneklem hesabı yapılmaması ve analiz sonucunda gücün beklenenin altında çıkması halinde artık çalışma tamamlanmış olduğundan bir düzenleme yapılamayacaktır. Çalışmanın gücünün düşük olması ise çalışmanın yayınlanmasının önünde bir engel teşkil edebilecektir.
Bu yazımızda metodolojik olarak örneklem hesabı ile power analizinin önemi ve dikkat edilmesi gereken konular anlatılmış olup belirlenen örneklerin nasıl seçileceği gruplara nasıl dağıtılacağı konusu yani örneklem seçimi ve randomizasyon konulu yazımızda sizlerle bilgi sunmaya devam edeceğiz…

Kimler Neler Demiş?

avatar
  Subscribe  
Bildir
1
Merhaba size nasıl yardımcı olabiliriz?
Powered by